Data publikacji: 4 listopada, 2025
Kruszonka, granulat czy sypka?

Formy paszy w żywieniu drobiu. Właściwości i zalecenia.
Koszt paszy stanowi około 60–70% całkowitych wydatków związanych z produkcją drobiu, co czyni ją najważniejszym elementem wpływającym na rentowność hodowli. Dlatego wybór odpowiedniej struktury mieszanki paszowej ma kluczowe znaczenie nie tylko dla ekonomiki produkcji, ale również dla wydajności ptaków, ich zdrowia oraz tempa wzrostu. Odpowiednio dobrana forma paszy może znacząco poprawić przyswajanie paszy, co przekłada się na lepsze wyniki produkcyjne i niższe koszty jednostkowe.
Jaką paszę wybrać?
Każda z form paszy ma swoje zalety i wady, a opinie hodowców bywają skrajnie różne. Podstawowa różnica między paszami o różnych strukturach polega na ich wpływie na efektywność żywienia, zdrowie ptaków oraz koszty produkcji.
Odpowiednio dobrana forma paszy zapewnia ptakom dostęp do niezbędnych składników odżywczych, a jej struktura wpływa na strawność i funkcjonowanie układu pokarmowego, co z kolei przekłada się na odporność i ogólną kondycję zwierząt.
Niektórzy hodowcy zwracają uwagę również na aspekt praktyczny, jakim jest podatność paszy na rozsypywanie i związane z tym ryzyko pojawienia się szkodników. W przypadku paszy sypkiej, która łatwiej się rozsypuje, ryzyko to jest zdecydowanie większe, co może wpływać na decyzję o wyborze formy paszy w konkretnych warunkach produkcyjnych.
Wybór odpowiedniej struktury paszy dla kur powinien być poprzedzony dokładnym poznaniem dostępnych form żywienia oraz ich składu. Niezależnie od formy – czy to pasza sypka, kruszonka, czy granulat – jej skład opiera się na starannie dobranych proporcjach zbóż, komponentów białkowych, tłuszczów, olejów oraz mieszanek witaminowo-mineralnych. Zboża, takie jak kukurydza, pszenica czy jęczmień, stanowią bazę energetyczną, a dodatki białkowe, głównie soja i rzepak, dostarczają niezbędnych aminokwasów. Tłuszcze i oleje, które stanowią około 4% mieszanki, pełnią funkcję źródła energii, wspomagają wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K) oraz dostarczają cennych kwasów tłuszczowych omega-3, omega-6 i omega-9.
Kruszonka a granulat
Kruszonka
Kurczętom można podawać paszę o większych cząsteczkach, pod warunkiem że jej struktura jest jednorodna, niezależnie od tego, czy występuje w formie sypkiej, kruszonki czy mikrogranulatu. Taka pasza skutecznie wspomaga procesy trawienne, co ma istotne znaczenie dla zdrowia i rozwoju ptaków. Na podstawie własnych obserwacji mogę stwierdzić, że mikrogranulat oraz dobrze wyrównana kruszonka o większych cząstkach przynoszą bardzo dobre efekty w pierwszym i drugim okresie odchowu ptaków.
Ptaki zużywają mniej energii zarówno na pobieranie paszy – dzięki mniejszej liczbie dziobnięć – jak i na trawienie większych cząstek, co przekłada się na szybszy wzrost i lepsze wykorzystanie składników pokarmowych.
Co więcej, wyrównanie stada, czyli stopień jednorodności ptaków pod względem masy ciała, jest wyraźnie lepszy przy stosowaniu paszy o większych cząstkach niż w przypadku pasz typowo sypkich i pylistych. Nawet jeśli sypka pasza ma większe cząstki, jej efektywność może być zbliżona do wyników uzyskiwanych przy podawaniu paszy o jednorodnej strukturze. Niemniej jednak, pasze pylisto-sypkie, które łatwo się rozwarstwiają i są mniej stabilne, mogą prowadzić do większych różnic w rozwoju ptaków, co niekorzystnie wpływa na końcowe wyniki produkcyjne.


Podawanie składników paszy w postaci kruszonej jest korzystnym rozwiązaniem, ponieważ pozwala ograniczyć udział drobnych, pylących cząstek, które mogą być mniej chętnie pobierane przez ptaki i prowadzić do strat paszy. Szczególnie w przypadku paszy typu starter, przeznaczonej dla najmłodszych kurcząt, najlepsze efekty produkcyjne uzyskuje się, stosując kruszonkę przygotowaną z grubo zmielonych składników. Taka struktura sprzyja prawidłowemu funkcjonowaniu przewodu pokarmowego, ponieważ żołądek mechaniczny ptaka może skuteczniej regulować tempo przesuwania treści pokarmowej, co wpływa na lepsze trawienie i wchłanianie składników odżywczych.
Dodatkowo, ograniczenie ilości podawanej paszy w początkowym okresie odchowu może poprawić jej wykorzystanie. Mniejsze dawki, dostarczane w odpowiednich odstępach czasu, sprzyjają bardziej efektywnemu przyswajaniu składników pokarmowych w jelitach, co przekłada się na lepszy wzrost i zdrowie ptaków. Takie podejście pozwala nie tylko zoptymalizować wyniki produkcyjne, ale również ograniczyć marnotrawstwo paszy i poprawić ogólną ekonomikę hodowli.
Granulat
Jakość pasz granulowanych, które są najczęściej stosowane w żywieniu starszych ptaków, zależy bezpośrednio od rodzaju i jakości użytych surowców, ich stopnia rozdrobnienia oraz parametrów technologicznych procesu granulowania. Kluczowe jest, aby granulat był dobrze związany i trwały, ponieważ brojlery osiągają lepsze wyniki produkcyjne, gdy w mieszance paszowej dominuje udział pełnych, nieuszkodzonych granulek.
W okresie intensywnego tuczu zaleca się stosowanie wysokiej jakości pasz granulowanych, które są mniej podatne na rozdrobnienie i zawierają bardziej skoncentrowane oraz zbilansowane składniki pokarmowe. Taka pasza sprzyja lepszemu wykorzystaniu składników odżywczych, wyższym przyrostom masy ciała oraz poprawie wyników ekonomicznych hodowli. Co istotne, proces granulacji pozwala również na poprawę stanu bakteriologicznego mieszanki, co zwiększa bezpieczeństwo żywienia.

Podsumowanie
Pasza sypka zwana też mlewnikowaną
Pasza sypka/mlewnikowana, jeśli jest odpowiednio przygotowana, charakteryzuje się jednorodną i dobrze wymieszaną strukturą, co uniemożliwia ptakom selekcję poszczególnych składników. Dzięki temu każda porcja pobieranej paszy zawiera zbliżoną ilość składników odżywczych. W przypadku, gdy cząstki paszy są nierówne, ptaki mają tendencję do wybierania większych fragmentów, pozostawiając drobniejsze, pyliste frakcje, które często trafiają poza karmnik i są marnowane.

Pasza mlewnikowana jest formą paszy sypkiej. Różnica między nimi polega na stopniu rozdrobnienia. Pasza mlewnikowana zawiera grubo zmielone i całe ziarna. Pasza sypka może obejmować zarówno paszę mlewnikowaną (grubo zmieloną) jak i formę jeszcze drobniej zmieloną.
Dzięki odpowiedniemu rozdrobnieniu pasza mlewnikowana wydłuża czas pobierania paszy z karmideł, co sprzyja lepszej nieśności i jakości jaj. Jest łatwa do stosowania w systemach ręcznego karmienia.

Pasza granulowana
Pasza granulowana stanowi zmodyfikowaną wersję paszy sypkiej, której produkcja polega na mechanicznym sprasowaniu składników w jednolite granulki o określonej wielkości. Taka forma paszy ma wiele zalet, z których najważniejszą jest ograniczenie strat podczas skarmiania. Granulat nie ulega rozwarstwieniu, dzięki czemu ptaki nie mają możliwości wybierania tylko większych cząstek, co zapewnia bardziej równomierne pobieranie składników odżywczych.
Produkty Kokoszki Smakoszki: Nioska ze słonecznikiem, Brojler 2 i 3, Indyk 2 i 3, Kaczka i Gęś 2
Kruszonka
Kruszonka powstaje poprzez mechaniczne rozdrobnienie wcześniej sprasowanego granulatu, co nadaje jej strukturę o większych cząstkach niż pasza sypka. Proces ten odbywa się w specjalistycznych urządzeniach, które umożliwiają uzyskanie odpowiedniej konsystencji mieszanki.
Produkty Kokoszki Smakoszki: Nioska, Nioska z pokrzywą i lnem, Nioska Strukturalna, Nioska z pomidorem i lucerną, Brojler 1 i 2, Kurczęta, Indyk 1, Kaczka i Gęś 1

Autor: Katarzyna Asman
doktorantka nauk zootechnicznych na SGGW, magister inżynier zootechniki, od wielu lat związana z przemysłem drobiarskim, ekspert w żywieniu drobiu. W codziennej pracy łączy doświadczenie praktyczne z wiedzą naukową.




